Wielka Mapa Księstwa Pomorskiego Eilharda Lubinusa, 1618.

Powstała na zamówienie księcia Filipa II, niespełna dwadzieścia lat przed śmiercią ostatniego Gryfity, Bogusława XIV, i wygaśnięciem dynastii w 1637 roku.

To najważniejszy kartograficzny dokument Księstwa Gryfitów u schyłku jego istnienia — portret państwa wykonany jeszcze wtedy, gdy państwo to żyło.

Eilhard Lubinus (1565–1621), profesor Uniwersytetu w Rostocku, był teologiem, poetą, matematykiem, geografem i kartografem. Na zlecenie Filipa II przemierzył Pomorze, prowadząc pomiary i przygotowując obraz całego księstwa.

Mapa, złożona z dwunastu miedziorytniczych arkuszy, miała ponad dwa metry szerokości. Pokazywała nie tylko ziemie, miasta, rzeki i drogi, ale również 49 widoków miast, herby setek pomorskich rodów, genealogie książąt i opis kraju.

Była zarazem mapą, inwentarzem i manifestacją potęgi państwa.

Filip II nie zobaczył gotowego dzieła — zmarł w lutym 1618 roku.

Pierwszy nakład liczył zaledwie 20–30 egzemplarzy. Wkrótce wybuchła wojna trzydziestoletnia, a miedziane płyty zaginęły. Odnaleziono je przypadkiem dopiero w 1756 roku w Greifswaldzie. W 1758 roku wykonano z nich w Hamburgu nowe odbitki. Potem płyty zaginęły ponownie, tym razem podczas wojny siedmioletniej.

Mapa przeżyła państwo, które przedstawiała.

To pomysł, który — jeśli istnieje taka kulturowa i cywilizacyjna potrzeba — pobudzi realne poczucie tożsamości i żywego rodowodu na tej ziemi albo — jeśli nikogo to nie zajmuje i nikomu nie jest do niczego potrzebny — powędruje do kosza.

Z tych elementów składa się postawa. Obywatelska. Plemienna. Zbiorowa.

Publikuję ten pomysł, wielokrotnie już, przed dziesiątkami lat, sygnalizowany. Pomysł najwidoczniej zbędny, kłopotliwy i nierealny. Ale to nie przeszkadza politykom czy, z Bożej łaski, propagandzistom opowiadać o kontynuacji tradycji Księstwa Gryfitów. O przodkach — jak dziwnie to słowo tutaj grzmi. O ciągłości.

Skończmy z tymi Gryfitami, którzy w codziennym przywoływaniu pełnią funkcję bezużytecznej waty, zapełniającej wyjałowioną do cna potrzebę posiadania rodowodu. Z przyzwyczajenia, z rozpędu, nierozważnie ten i ów mówi o Bogusławie, o Barnimach, Warcisławach.

Dajmy im wszystkim spokój.

Albo zdobądźmy się na odwagę. Na czyn wypływający z prawdziwej potrzeby.

Powołajmy

MIĘDZYSZKOLNE KSIĘSTWO GRYFITÓW

Akt powołania

Przetrwał jako budowla. Przechodził w obce ręce, zmieniał przeznaczenie, był przebudowywany, niszczony i odbudowywany.

O Gryfitach mówi się dziś podczas rocznic, otwarć i oficjalnych uroczystości. Ich imiona widnieją na tablicach, w nazwach sal i na podpisach pod eksponatami. Jako opowieść o rodowodzie miasta i żywa tradycja — praktycznie nie istnieją. Pamięć została oddelegowana do gablot.

Dziejami Gryfitów nikt się naprawdę nie przejmuje.

Zamek i muzeum dźwigają obowiązek zastępczy. Nie działają mechanizmy, dzięki którym młody mieszkaniec Szczecina rozumiałby, dlaczego Zamek stoi właśnie tutaj, nad Odrą, kim byli jego gospodarze, dlaczego ich państwo upadło i co stało się z Pomorzem po ich odejściu.

Pomysł, który — jeśli istnieje taka kulturowa i cywilizacyjna potrzeba — pobudzi realne poczucie tożsamości, żywego rodowodu na tej ziemi. Albo — jeśli nikogo to nie zajmuje, jeśli nikomu nie jest do niczego potrzebne — powędruje do kosza.

Tylko co wtedy zrobić z całym tym pustosłowiem na temat Gryfitów? Z hasłami, których jedynym materialnym wyrazem są nieliczne pamiątki i ślady archeologiczne?

Kultywujmy albo skreślmy.

Nie traktujmy Gryfitów jak o wiele za małego listka figowego, którym i tak nigdy nie przykryjemy tej hipokryzji: wymawiania imienia Gryfitów nadaremno, podrzucania truchła historii bez najmniejszego celu i skutku.

Jeśli zechcą — bardzo proszę, byłoby ciekawie — ale nie będziemy postulować przebierania uczniów za książąt tylko po to, aby wykonali pamiątkowe zdjęcie. Nie urządzimy kolejnego korowodu historycznego zakończonego rozdaniem dyplomów.

Kostium może się pojawić, lecz nie zastąpi wiedzy. Ceremoniał może pomagać, lecz nie może ukrywać pustki.

Księstwo będzie szkołą władzy, pamięci i odpowiedzialności.

Uczniowie obejmą urzędy, utworzą stronnictwa, będą zawierali sojusze, przyjmowali poselstwa, ustanawiali podatki, rozdzielali skarb, rozstrzygali spory, prowadzili kronikę i podejmowali decyzje, których skutki poznają inni mieszkańcy księstwa.

Każda decyzja będzie musiała opierać się na źródłach. Każda będzie miała cenę. Każda zostanie publicznie rozliczona.

Tak historia zacznie działać.

---

KONSTYTUCJA MIĘDZYSZKOLNEGO KSIĘSTWA GRYFITÓW

Rozdział I

Księstwo

Artykuł 1

Międzyszkolne Księstwo Gryfitów, zwane dalej Księstwem, jest dobrowolną wspólnotą szkół, uczniów, nauczycieli, historyków, archiwistów, artystów i mieszkańców Pomorza.

Artykuł 2

Księstwo jest historycznym laboratorium obywatelskim. Bada przeszłość przez działanie, spór, rekonstrukcję decyzji, pracę ze źródłami i publiczną odpowiedzialność.

Artykuł 3

Stolicą Księstwa jest Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie.

Zamek jest miejscem obrad Sejmu, inauguracji roku, sądów historycznych, poselstw, prezentacji szkolnych ziem i ogłaszania najważniejszych decyzji.

Artykuł 4

Terytorium Księstwa tworzą szkoły, które przyjmą jego konstytucję.

Każda szkoła staje się Ziemią Księstwa i wybiera dla siebie historyczną nazwę związaną z Pomorzem, jego miejscowościami, rzekami, wyspami, portami albo dawnymi domenami Gryfitów.

Artykuł 5

Księstwo nie odtwarza dawnych granic po to, aby zgłaszać do nich prawa. Bada, jak granice powstawały, kogo dzieliły, komu służyły i jakie pozostawiały skutki.

Artykuł 6

Znakiem Księstwa jest gryf. Posługiwanie się nim oznacza przyjęcie obowiązku poznawania historii, a nie prawo do używania jej jako ozdoby.

---

Rozdział II

Obywatele

Artykuł 7

Obywatelem Księstwa zostaje uczeń szkoły uczestniczącej w projekcie.

Obywatelstwo nie zależy od ocen, pochodzenia, narodowości, sprawności, wyznania ani miejsca urodzenia.

Artykuł 8

Każdy obywatel ma prawo:

• wybierać przedstawicieli swojej Ziemi;
• kandydować na urząd;
• zgłaszać sprawy pod obrady Sejmu;
• otrzymać dostęp do materiałów i źródeł;
• kwestionować twierdzenia niepoparte dowodami;
• przedstawiać własną interpretację historii;
• żądać odpowiedzi od władz Księstwa;
• publikować zdanie odrębne;
• uczestniczyć w wydarzeniach organizowanych w Zamku;
• odwołać osobę, która nie wykonuje powierzonego urzędu.

Artykuł 9

Każdy obywatel ma obowiązek:

• odróżniać fakt od przypuszczenia i legendę od dokumentu;
• wskazywać źródło przedstawianych informacji;
• słuchać przeciwnika przed udzieleniem odpowiedzi;
• brać odpowiedzialność za skutki własnych decyzji;
• chronić zabytki i dokumenty;
• nie fałszować historii dla potrzeb bieżącej polityki;
• pamiętać, że historia Pomorza została napisana w wielu językach;
• uznawać prawo innych mieszkańców do własnej pamięci.

---

Rozdział III

Ziemie Księstwa i szkoły

Artykuł 10

Każda szkoła tworzy własną Ziemię Księstwa. Ziemia posiada:

• zgromadzenie obywateli;
• delegację do Sejmu;
• kronikarza;
• opiekuna źródeł;
• skarbnika;
• poselstwo;
• własny problem badawczy.

Artykuł 11

Szkoła uczestnicząca w Księstwie zobowiązuje się w ciągu roku:

• zbadać jeden fragment historii Pomorza;
• odnaleźć co najmniej jedno źródło archiwalne;
• opisać jeden zabytek lub miejsce pamięci;
• przeprowadzić debatę nad rzeczywistym konfliktem historycznym;
• przygotować poselstwo do innej szkoły;
• przedstawić publicznie wyniki pracy;
• pozostawić po sobie materiał dostępny dla następnego rocznika.

Artykuł 12

Szkoły nie rywalizują liczbą akademii, dekoracji ani strojów. O randze Ziemi decydują jakość pytań, wiarygodność źródeł, odwaga interpretacji i umiejętność przyznania się do błędu.

Artykuł 13

Każda Ziemia zajmuje się innym składnikiem pomorskiego państwa.

Mogą to być:

• Odra i dostęp do morza;
• porty i handel;
• miasta i ich przywileje;
• chłopi i mieszkańcy wsi;
• Kościół i reformacja;
• stosunki polsko-niemieckie;
• związki ze Skandynawią;
• wojny i fortyfikacje;
• małżeństwa dynastyczne;
• prawo i sądownictwo;
• pieniądz i książęce długi;
• migracje;
• języki Pomorza;
• sztuka i mecenat;
• upadek dynastii;
• losy Zamku po 1637 roku;
• rok 1945 i zmiana ludności;
• dzisiejsze skutki dawnych granic.

---

Rozdział IV

Sejm Księstwa

Artykuł 14

Najwyższą władzą Księstwa jest Sejm Międzyszkolny.

Każda Ziemia wysyła do Sejmu taką samą liczbę przedstawicieli, niezależnie od wielkości szkoły.

Artykuł 15

Delegaci otrzymują od swoich szkół instrukcje poselskie. Mogą zmienić stanowisko podczas obrad, lecz po powrocie muszą wyjaśnić obywatelom przyczynę swojej decyzji.

Artykuł 16

Sejm obraduje w Zamku co najmniej cztery razy w roku.

Każda sesja dotyczy jednej sprawy mającej źródło w historii i skutek współczesny.

Artykuł 17

Pierwsze cztery sprawy Księstwa brzmią:

Kto panuje nad Odrą?

Czy małe państwo może zachować niezależność między silniejszymi sąsiadami?

Czy władca ma prawo zmienić religię mieszkańców?

Co pozostaje z państwa po wygaśnięciu jego dynastii?

Artykuł 18

Uchwała Sejmu musi zawierać:

• opis problemu;
• przywołanie źródeł;
• stanowiska stron;
• podjętą decyzję;
• przewidywane skutki;
• zdanie mniejszości;
• ocenę decyzji po upływie wyznaczonego czasu.

---

Rozdział V

Książęta

Artykuł 19

Na czele Księstwa stoją wspólnie Księżna i Książę, wybierani na jeden rok przez wszystkich obywateli.

Urzędy mogą nosić również wspólną nazwę Dwojga Regentów.

Artykuł 20

Księżna i Książę:

• reprezentują Księstwo;
• otwierają obrady Sejmu;
• przyjmują poselstwa;
• powierzają misję utworzenia Kancelarii;
• podpisują uchwały;
• przedstawiają coroczną mowę o stanie Księstwa;
• odpowiadają publicznie na pytania obywateli.

Artykuł 21

Księżna i Książę nie mogą:

• zmienić konstytucji;
• rozwiązać Sejmu;
• usunąć niewygodnej publikacji;
• ukryć wydatków;
• odmówić odpowiedzi bez podania przyczyny;
• przedstawiać legendy jako faktu;
• wykorzystywać Księstwa do agitacji partyjnej.

Artykuł 22

Książęta nie są dekoracją uroczystości. Ich najważniejszym obowiązkiem jest podejmowanie decyzji i przyjmowanie odpowiedzialności za ich skutki.

---

Rozdział VI

Kancelaria

Artykuł 23

Bieżącą pracą Księstwa kieruje Kancelaria złożona z uczniów.

W skład Kancelarii wchodzą:

• Kanclerz;
• Podkanclerzy;
• Skarbnik;
• Mistrzyni lub Mistrz Poselstw;
• Strażniczka lub Strażnik Źródeł;
• Kartograf;
• Kronikarz;
• Rzecznik Obywateli.

Artykuł 24

Kanclerz wykonuje uchwały Sejmu i koordynuje współpracę szkół.

Nie może wydawać poleceń nauczycielom ani ingerować w oceny uczniów.

Artykuł 25

Skarbnik przedstawia wszystkie wpływy i wydatki Księstwa. Skarb jest jawny. Każdy obywatel może sprawdzić, na co przeznaczono środki.

Artykuł 26

Poselstwa prowadzą rozmowy między szkołami, muzeami, archiwami, bibliotekami oraz partnerskimi placówkami w Polsce, Niemczech, Szwecji i Danii.

Poselstwo musi znać historię strony, do której przybywa. Nie jedzie po zdjęcie. Jedzie po wiedzę, dokument albo odpowiedź.

Artykuł 27

Kartografowie tworzą żywą mapę Pomorza. Zaznaczają na niej zmieniające się granice, szlaki, porty, siedziby władzy, migracje, miejsca bitew, zniszczeń, odbudowy i pamięci.

Mapa nie ma jednej, ostatecznej wersji.

Artykuł 28

Kronikarze opisują również porażki, konflikty i błędy Księstwa.

Kronika, która przedstawia wyłącznie sukcesy, zostaje uznana za materiał propagandowy.

---

Rozdział VII

Rada Źródeł

Artykuł 29

Przy Księstwie działa Rada Źródeł złożona z historyków, archiwistów, muzealników, bibliotekarzy, nauczycieli i zaproszonych badaczy.

Artykuł 30

Rada nie narzuca uczniom poglądów. Sprawdza, czy przywołane dokumenty istnieją, czy zostały prawidłowo odczytane i czy wnioski nie wykraczają poza to, co można z nich wyprowadzić.

Artykuł 31

Ekspert ma prawo powiedzieć: „nie wiadomo”.

Przyznanie, że źródła nie dają odpowiedzi, nie jest porażką. Jest jednym z najważniejszych wyników badania.

---

Rozdział VIII

Trybunał Historii

Artykuł 32

Trybunał Historii rozpoznaje sprawy, których nie można rozstrzygnąć podczas zwykłej debaty.

Przed Trybunałem mogą stanąć:

• decyzja księcia;
• traktat;
• zmiana wyznania;
• wojna;
• rozbiór państwa;
• wypędzenie;
• zniszczenie zabytku;
• odbudowa;
• przemilczenie;
• legenda;
• współczesny sposób wykorzystywania przeszłości.

Artykuł 33

W postępowaniu występują oskarżyciele, obrońcy, świadkowie, biegli i ława obywatelska.

Postacie historyczne nie są sądzone według jednego zdania wyrwanego z podręcznika. Trybunał bada ich możliwości, wiedzę, interesy, ograniczenia i następstwa podjętych decyzji.

Artykuł 34

Wyrok nie zamyka historii. Musi wskazywać:

• co ustalono;
• czego nie wiadomo;
• kto poniósł skutki;
• jakie inne rozstrzygnięcie było możliwe;
• dlaczego sprawa nadal dotyczy mieszkańców Pomorza.

---

Rozdział IX

Zamek

Artykuł 35

Zamek jest głównym podręcznikiem Księstwa.

Uczniowie badają jego mury, układ pomieszczeń, przebudowy, zniszczenia, odbudowę oraz zmiany funkcji. Uczą się odróżniać część autentyczną, zrekonstruowaną, dobudowaną i wyobrażoną.

Artykuł 36

Każda sala otrzymuje własną sprawę historyczną. Jej nazwa przestaje być podpisem na drzwiach.

Sala Bogusława X służy debatom o władzy i znaczeniu Pomorza.

Sala Barnima III staje się miejscem badania początków Zamku.

Sala Jana Fryderyka — miejscem pracy z mapą i wyobrażeniem państwa.

Sala Elżbietańska — miejscem rozmowy o życiu dworu, rodzinie, małżeństwie dynastycznym i pozycji kobiet.

Krypta — miejscem rozmowy o śmierci dynastii i końcu państwa.

Taras Książęcy — miejscem badania Odry, portu, przestrzeni miasta i skutków decyzji podejmowanych na wzgórzu.

Artykuł 37

Zamek udostępnia Księstwu pomieszczenia, wiedzę pracowników, dokumentację wystaw i możliwość pracy z eksponatami w zakresie określonym przepisami ochrony zbiorów.

Artykuł 38

Księstwo ma prawo pytać Zamek:

• jaką historię opowiada;
• czego w tej opowieści brakuje;
• które elementy są autentyczne;
• które zostały odtworzone;
• dlaczego w jego programie znalazło się dane wydarzenie;
• jaki ma ono związek z miejscem;
• ile kosztowało;
• co pozostawiło po zakończeniu.

Zamek nie jest zwolniony z odpowiedzi dlatego, że sam stał się zabytkiem.

---

Rozdział X

Nauczyciele i dorośli

Artykuł 39

Nauczyciel jest opiekunem procesu, a nie władcą Księstwa.

Pomaga dotrzeć do źródeł, rozpoznać błąd, przygotować argument i zachować bezpieczeństwo. Nie pisze za uczniów uchwał, przemówień ani wyroków.

Artykuł 40

Historycy i pracownicy instytucji kultury są doradcami. Marszałek, prezydent, wojewoda i dyrektorzy instytucji mogą przyjąć zaproszenie Księstwa jako świadkowie, rozmówcy albo adresaci pytań.

Nie obejmują honorowych tronów i nie zamykają debaty oficjalnym przemówieniem.

Artykuł 41

Dorośli odpowiadają za organizację, finansowanie i bezpieczeństwo.

Uczniowie odpowiadają za treść Księstwa.

---

Rozdział XI

Skarb

Artykuł 42

Księstwo posiada jawny budżet przeznaczony na:

• dojazdy uczniów;
• kwerendy archiwalne;
• zakup kopii dokumentów;
• tłumaczenia;
• publikacje;
• wystawy;
• nagrania;
• wymianę międzynarodową;
• dostępność wydarzeń;
• utrzymanie cyfrowego archiwum.

Artykuł 43

Część budżetu rozdziela Sejm. Szkoły przedstawiają projekty, wskazują koszty i publicznie bronią swoich wniosków.

W ten sposób skarb nie jest nagrodą. Staje się lekcją wyboru: jeżeli pieniądze otrzyma jeden projekt, inny będzie musiał poczekać.

Artykuł 44

Każdego roku powstaje publiczne sprawozdanie finansowe napisane językiem zrozumiałym dla ucznia.

---

Rozdział XII

Praca Księstwa

Artykuł 45

Rok działalności rozpoczyna Zgromadzenie Założycielskie na Zamku.

Każda Ziemia przywozi jedno pytanie, a nie gotową odpowiedź.

Artykuł 46

W ciągu roku odbywają się:

• cztery sesje Sejmu;
• co najmniej jeden Trybunał Historii;
• wyprawy badawcze wzdłuż Odry;
• poselstwa do innych szkół i instytucji;
• dzień pracy ze źródłem;
• publiczna debata mieszkańców;
• prezentacja mapy Księstwa;
• końcowy Sejm Rozliczeniowy.

Artykuł 47

Każdy rok kończy odpowiedź na trzy pytania:

Czego dowiedzieliśmy się o Gryfitach i Pomorzu?

Co z tej historii działa nadal?

Co zrobiliśmy z wiedzą, którą otrzymaliśmy?

Artykuł 48

Najważniejszym dorobkiem roku nie jest uroczystość zamknięcia, lecz Archiwum Księstwa: dokumenty, mapy, nagrania, spory, wyroki, błędy i pytania przekazane następnym uczniom.

---

Rozdział XIII

Zakaz pustego ceremoniału

Artykuł 49

W Księstwie zakazuje się:

• używania historii wyłącznie jako dekoracji;
• organizowania wydarzeń bez określenia ich związku z miejscem;
• zastępowania badań kostiumem;
• zastępowania debaty przemówieniem;
• zastępowania odpowiedzi patronatem honorowym;
• ogłaszania sukcesu bez podania jego miary;
• wpisywania do kroniki informacji, których nie można sprawdzić.

Artykuł 50

Każdy, kto wypowiada zdanie „historia ożyła”, musi wskazać:

• co dokładnie się wydarzyło;
• czego uczestnicy się dowiedzieli;
• jaki ślad pozostał;
• dlaczego nie mogło się to wydarzyć w dowolnej innej sali.

---

Rozdział XIV

Zmiana konstytucji

Artykuł 51

Konstytucję może zmienić Sejm większością dwóch trzecich głosów po przeprowadzeniu konsultacji we wszystkich Ziemiach.

Artykuł 52

Nie można znieść:

• jawności;
• prawa do zadawania pytań;
• obowiązku wskazywania źródeł;
• prawa do zdania odrębnego;
• odpowiedzialności władz przed obywatelami;
• zakazu podporządkowania Księstwa partii politycznej.

---

PIERWSZY ROK KSIĘSTWA

Pierwszy rok zostaje poświęcony pytaniu:

DLACZEGO ZAMEK PRZEŻYŁ, A KSIĘSTWO UMARŁO?

Szkoły otrzymują do zbadania kolejne części tej sprawy:

• czym była władza Gryfitów;
• co znaczyło panowanie nad dolną Odrą;
• dlaczego dynastia wygasła;
• kto przejął jej ziemie;
• co stało się z Zamkiem;
• jak zmieniała się ludność Pomorza;
• dlaczego Gryfici zniknęli z powszechnej świadomości;
• czy można odbudować pamięć, skoro nie można odbudować dawnego państwa.

Pierwszy Trybunał Historii rozpozna sprawę:

MIASTO SZCZECIN PRZECIWKO WŁASNEJ NIEPAMIĘCI

Oskarżenie przedstawi dowody zaniku pamięci o Gryfitach w przestrzeni miasta, edukacji, kulturze i codziennym języku mieszkańców.

Obrona wskaże muzea, zabytki, publikacje, nazwy, wystawy i działania, które tę pamięć podtrzymują.

Trybunał ustali, czy Szczecin korzysta z dziedzictwa Gryfitów jako żywej części swojej tożsamości, czy przechowuje je w gablotach jako obowiązek zastępczy.

Wyrok zostanie ogłoszony w Sali Bogusława X.

Po ogłoszeniu wyroku uczniowie przedstawią miastu, województwu i Zamkowi program naprawczy.

---

DEKLARACJA

Mury przetrwały dynastię, państwo, wojny, zmiany granic i wymianę ludności. Samo przetrwanie murów nie wystarczyło, aby przetrwała pamięć.

Dlatego przywracamy Zamkowi politykę — jako rozmowę o odpowiedzialności.

Przywracamy mu dyplomację — jako sztukę poznawania sąsiadów.

Przywracamy mu skarb — jako naukę dokonywania wyborów.

Przywracamy mu sąd — jako miejsce sporu o skutki decyzji.

Przywracamy mu kronikę — także tę, która opisuje błędy.

Przywracamy mu mieszkańców — uczniów szkół Pomorza.

Nie odbudujemy państwa Gryfitów.

Możemy jednak stworzyć miejsce, w którym jego historia zacznie pracować.

Z dniem ogłoszenia niniejszego aktu Międzyszkolne Księstwo Gryfitów uważa się za powołane do życia.

Ale najważniejsze zachowałem na koniec.

Projekt ma stać się siecią szkół z historycznego obszaru Księstwa.

Ma być przedsięwzięciem międzynarodowym. Polsko-niemieckim.

Tak! Wielojęzycznym, kolorowym, różnokulturowym, bogatym, o niewyczerpanej energii i ekspresji, opartym na wyobraźni i odwadze, którą posiadają tylko ludzie młodzi.

Mamy tyle inicjatyw, akcji, funduszy i pieniędzy na przedsięwzięcia transgraniczne. Zawsze jednak są to działania jednostkowe. A ja proponuję wartość ponadczasową. Obywatelską. Pełną godności i szacunku wobec historii.

Z własnym skarbcem, skarbnikiem i odpowiedzialnymi decyzjami inwestycyjnymi. Ze światem wolnym od uprzedzeń i nienawiści. Z przyrodą, z geografią, z Pomorzem takim, jakie istniało w czasach Gryfitów — zjednoczonych. Z rozmachem i odpowiedzialnością wobec poddanych.

Na początek wystarczą dwie, trzy szkoły z każdej strony granicy. Najlepiej takie, które już ze sobą współpracują. Nie liczba jest tutaj najważniejsza.

Pierwszy krok musi jednak stać się faktem.

Materiał wysyłamy rzecznikom prasowym marszałka, prezydenta i wojewody.

Co z tym pomysłem zrobią?

Opowiemy.

Niech świat przygotowuje się, by fetować z nami odnowienie dynastii Książąt Pomorskich.

A jeśli nie — niech ktoś włączy Netflixa, podrzuci torbę popcornu i przestańmy sobie zawracać głowę jakimiś Gryfitami.

Ich już nie ma.

I nie będzie.

Wygaśli.

Poczet Książąt Pomorskich, Maciej Strączyński, Zamek Książąt Pomorskich 2024